Actueel

‘Straatverkopers behandeld als criminelen in Zimbabwe’

Nieuws » 30 juli 2019

In Zimbabwe koop je spullen meestal niet in de winkel maar op straat, waar veruit de meeste handel plaatsvindt. Straatverkopers zijn enorm kwetsbaar voor uitbuiting en mishandeling. En ze staan nergens als werknemer geregistreerd. Hoe bereik je deze grote groep ondernemers? Een technische innovatie biedt soelaas.

Door Leontien Aarnoudse voor Mondiaal FNV

Het nijlpaard glinstert in het licht, hij heeft zijn bek halfopen en zijn vuurrode tong steekt een stukje uit. De Zimbabwaanse Lorraine Sibanda zet het dier van gekleurde kraaltjes midden op tafel in het FNV kantoor te Amsterdam. ‘Deze is gemaakt door Manuel Mukondo, een van onze leden’, vertelt ze. ‘Hij maakte het van afvalijzerdraad en verkoopt het in de straten van Harare’. 


Manuel Mukondo

Kat-en-muisspel

Mukondo is een van de vele straatverkopers in de Zimbabwaanse hoofdstad die zijn brood verdient in de informele economie. Straatverkopers maken lange werkdagen waar slechts weinig inkomsten tegen overstaan. Ze kampen met slechte hygiëne, zijn meestal niet verzekerd en ontvangen geen pensioen. 

Daarbij komt dat Mukondo een beperking heeft, hij kan zijn linkerhand niet gebruiken en loopt met krukken. Dit vanwege een beroerte die hij eerder kreeg. Het maakt het vinden van een officiële baan nog eens extra lastig in het Afrikaanse land waar de banen sowieso niet voor het oprapen liggen.
Straatverkoper zijn in Zimbabwe is illegaal. En dus maakt de politie jacht op ze. ‘Het is een soort kat-en-muisspel’, vertelt Sibanda. De politie probeert ze pakken, straatverkopers slaan op de vlucht, duiken ergens anders op totdat de politie ze opnieuw in de gaten krijgt. Sibanda is voorzitter van de Zimbabwe Camber of Informal Economy Associations (ZCIEA), een ledenorganisatie die opkomt voor de belangen van werkenden in de informele economie, zoals Mukondo. 

‘Ze hebben geen toegang tot een toilet of drinkwater, en hoe vaak worden ze niet geschopt en geslagen?’, zegt Sibanda. ‘Er is veel geweld tegen straatverkopers.’ 


Lorraine Sibanda 

Wetten achterhaald

De voorzitter vertelt hoe haar organisatie via een solidariteitsactie een rolstoel regelde toen een ander lid werd gearresteerd. ‘De man verkocht fruit en snoepjes op de hoek van een straat. Op een dag werd hij opgepakt door de politie. Hij verbleef een nacht in de cel, totdat zijn familie de boete betaalde. Toen hij vrij kwam, kreeg hij zijn rolstoel niet terug. Hij niet kon lopen. Ook niet met krukken. Een nieuwe rolstoel kon hij niet betalen.’ 

‘Ze worden behandeld als crimineel’, vult haar collega Wisborn Malaya aan, hij is algemeen secretaris van de ZCIEA.  Volgens de nationale wet is straatverkoop verboden. ‘Maar deze wetten zijn zwaar achterhaald’, legt hij uit. ‘Ze dateren nog van voor de crisis, toen ons land nog een grote formele economie had.’ 


Wisborn Malaya 

Economische en politieke crisis

In 2014 verdiende maar liefst 95 procent van de Zimbabwanen hun inkomen in de informele economie, meldt de Internationale Labour Organization. In 2011 was dat 84 procent. De informele economie is dus van groot belang voor het land, dat sinds eind jaren negentig dieper in economisch verval raakte. Na een periode van torenhoge buitenlandse schulden en hyperinflatie, besloot het huidige regime begin dit jaar de brandstofprijzen te verhogen. De daaropvolgende protesten werden met harde hand neergeslagen. 
 

Innovatie

Om de belangen van de grote groep informeel werkenden beter te behartigen, ontwikkelde ZCIEA een nieuw ledensysteem. Leden, die verspreid door het land wonen, kunnen zich online registreren en hun gegevens achterlaten. De belangenbehartigingsorganisatie kan zo snel en gemakkelijk contact leggen met de achterban. Dat laatste is geen vanzelfsprekendheid, aangezien informeel werkenden nergens geregistreerd staan als werknemer. 

Omdat de meesten een mobieltje hebben, kan de ZCIEA hen sms’jes sturen met tips, organisatienieuws of bijvoorbeeld aankondigen wanneer er een bijeenkomst plaatsvindt. Ook kan de organisatie bulk-sms’jes verzenden om nieuwe leden te werven. 

FNV steunt ZCIEA

ZCIEA-bestuursleden Malaya en Sibanda waren afgelopen maand bij FNV in Nederland om hun nieuwe ledendatabase te presenteren. Dit omdat ze voor de ontwikkeling ervan financiële steun kregen van FNV. 

‘De handel in de informele economie is erg groot in Zimbabwe, terwijl straatverkopers onder slechte omstandigheden werken’, vertelt bestuurder Lettie Kleijer van FNV Handel, die samen met Mondiaal FNV dit project steunde. ‘De overheid komt meestal niet op voor hun belangen. Wij vinden dat ze recht hebben op veilige en gezonde omstandigheden, daarom komen we op voor hun wensen en werken we samen met vakbondsorganisaties in Afrika.’

De belangenorganisatie hoopt met dit nieuwe systeem meer leden te werven en uit te breiden naar meerdere regio’s in het land. ‘Met ons nieuwe systeem geven we deze kwetsbare groep een stem’, betoogt Malaya. ‘Hoe meer leden we hebben, hoe sterker we staan en hoe meer invloed we kunnen uitoefenen op onze overheden.’ 

De ZCIEA behartigt de belangen van de omvangrijke groep informeel werkenden in Zimbabwe, zoals straatverkopers, kunstenaars, kappers, ICT-ers, boeren en schoonmakers. De organisatie geeft onder meer trainingen, (juridisch) advies of lobbyt voor betere rechten en werkomstandigheden bij met name lokale overheden. De ZCIAE heeft momenteel 243.000 leden en is actief in twaalf regio’s in Zimbabwe.

Informeel werk / Zimbabwe / Handel

+ deel

Meer nieuws

BLOG: de activiteiten van SEWA

Catelene Passchier is in India en bezoekt de Indiase vrouwenbond SEWA. Altijd een indrukwekkende ervaring. Lees haar blog over de vele manieren waarop de vrouwenbond de meer >

Zaadveredelingsbedrijven verwelkomen Indiase vakbondsman

De Indiase vakbondsman Poguri Chennaiah bezocht samen met een FNV-delegatie op 20 mei de zaadveredelingsbedrijven Bayer en Rijk Zwaan. Het werd een interessante meer >

Solidariteitsproject

Gewoon goed werk voor iedere vrouw!

Het Netwerk Vrouwen FNV en de vrouwencommissies van de Marokkaanse FNSA en de Turkse Genel IS en DISK slaan de handen ineen om genderkwesties aan te pakken in meer >

Projectenzoeker

alle projecten
Discussieer mee: naar Kennislab
999 likes 2290 volgers